W Ł A D Y S Ł A W B R O N I EW S K I
Urodził się 17 XII 1897 r. w Płocku, zmarł 10 II 1962 r. w Warszawie, poeta i tłumacz.
Debiutował w 1914 r. w nielegalnym pisemku niepodległościowym „Młodzi idą”. Od 1915 r. w Legionach Piłsudskiego, 1917 r. internowany; studia humanistyczne na UW przerwane na czas wojny polsko-bolszewickiej. Na początku lat 20. członek Związku Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej, a następnie członek Zarządu ZNMS-Życie; sekretarz pisma „Nowa Kultura”, związanego z Uniwersytetami Ludowymi; od 1925 r. sekretarz redakcji „Wiadomości Literackich” (1925-36); uczestniczył w akcjach lewicy, głównie KPP, m.in. redagując „Miesięcznik Literacki” (1929-31), na dwa miesiące aresztowany wraz z zespołem redakcyjnym. W czasie wojny we Lwowie, następnie aresztowany przez NKWD i uwięziony (1940-41). Wstąpił do armii gen. Andersa, od 1943 r. za zgodą dowództwa podejmuje pracę w Jerozolimie jako redaktor techniczny pisma „W drodze”. W 1945 r. powraca do kraju.
Wydał tomiki:
Wiatraki (1925),
Trzy salwy (wraz ze Stanisławem Standem i Witoldem Wandurskim, 1926),
Dymy nad miastem (1927),
Troska i pieśń (1932),
Krzyk ostateczny (1938),
Bagnet na broń (1943),
Drzewo rozpaczające (1945),
Nadzieja (1951);
poematy:
Komuna Paryska (1929, skonfiskowany przez cenzurę),
Słowo o Stalinie (1949),
Mazowsze(1951),
Wisła (1953);
tłumacz poezji m.in.:
Majakowskiego,
Brechta,
prozy Dostojewskiego,
prozy Gogola.
Pozostawił również Pamiętnik (1918-22).
Najważniejsze fakty z życia patrona
DZIECIŃSTWO
Urodził się 17 XII 1897 r., w Płocku, w rodzinie o tradycjach patriotycznych. Jeden z jego dziadków walczył w powstaniu listopadowym; bracia babki polegli w powstaniu styczniowym. Wcześnie stracił ojca - miał zaledwie pięć lat, kiedy ojciec zmarł.
LEGIONISTA
Hołdując tradycji rodzinnej młodziutki Broniewski uciekł w 1915 r. do legionów Piłsudskiego. Wziął udział w wojnie polsko-rosyjskiej w 1920 r. jako oficer wojska polskiego. W międzyczasie zdążył zdać maturę i rozpocząć studia na wydziale filozoficznym Uniwersytetu Warszawskiego. W 1921 r. ostatecznie porzucił wojsko i wrócił na studia.
SOCJALISTA
Broniewski od wczesnej młodości miał poglądy lewicowe. Na studiach należał do Związku Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej; współpracował z komunistycznymi czasopismami:
- jako sekretarz pisma „Nowa Kultura”, związanego z Uniwersytetami Ludowymi;
- od 1925 jako sekretarz redakcji „Wiadomości Literackich” (1925-1936);
- jako redaktor „Miesięcznika Literackiego” (1929-31), na dwa miesiące aresztowany wraz z zespołem redakcyjnym. Z powodu swoich przekonań spędził nawet dwa miesiące w więzieniu. Założył robotniczy teatr amatorski.
WOJNA
We wrześniu 1939r. Broniewski na ochotnika zgłosił się do wojska. W poszukiwaniu swojej jednostki dotarł do Lwowa, ale miał pecha - 17 IX 1939 r. tereny wschodniej Polski zajęła armia radziecka a Broniewskiego - komunistę - zamknęli w więzieniu towarzysze komuniści. Zwolniony w 1941 r. zaciągnął się do armii generała Andersa i wraz z nią podążył na wschód. Pozostałe lata wojennej zawieruchy spędził w Palestynie, rozpaczliwie tęskniąc do kraju, w którym zostawił żonę i córkę. Jego żona Maria, przeżyła obóz koncentracyjny w Oświęcimiu.
W SOCJALISTYCZNEJ POLSCE
Broniewski wrócił do kraju w 1945 r. Osiadł w Warszawie. Był poetą wysoko cenionym przez ówczesne władze, otrzymał wiele nagród i wyróżnień; wydawał kolejne tomiki wierszy. W życiu osobistym spotykały go same tragedie: śmierć cudem odnalezionej żony w 1947 r. i w kilka lat później samobójcza śmierć córki - Joanny, zwanej przez ojca Anką. Z jego wierszy, nie tylko z trenów poświęconych Ance, przebijała rozpaczliwa nuta buntu wobec losu, ton niezgody, rozżalenia na świat, na życie. Próbował utopić rozpacz w wódce. Zmarł 10 II 1962 r. w Warszawie.
NAJWAŻNIEJSZE TOMIKI WIERSZY
1925 r. - Wiatraki
1939 r. - Troska i pieśń, Bagnet na broń
1956 r. - Drzewo rozpaczające, Krzyk ostateczny, Anka, Nowe wiersze
O twórczości Władysława Broniewskiego słów kilka ...
Nazywano Broniewskiego „polskim Majakowskim”, a jego ewolucję twórczą próbowano zamknąć w formule „od romantyzmu do poezji proletariackiej”. Tymczasem Broniewski, poeta żywiołowy, który rozpoczynał swoją drogę poetycką od wierszy egotycznych, ewoluując w stronę poezji ujawniającej samotność, zagubienie człowieka w mieście-molochu, wytrwale poszukiwał własnego, odrębnego wyrazu.
Twórczość Broniewskiego silnie splata się z jego lewicową postawą ideową, ukształtowaną pod wpływem rozczarowania sytuacją społeczną w niepodległej już Polsce. Poezję pojmował Broniewski jako czyn, walkę, posłannictwo, ale także jako zmaganie się między tym, co indywidualne, a tym, co zbiorowe. Romantyczny rodowód tej poezji został wprzęgnięty do wyrażenia życia i dążeń proletariatu, choć poeta nigdy nie zrezygnował z uprawiania liryki osobistej. Nigdy też nie stał się poetą-działaczem (nie był członkiem partii komunistycznej ani przed wojną , ani po wojnie), nawet wówczas, kiedy kreowano go na barda nowej rzeczywistości. Roli tej się podjął, płacąc wysoką cenę (wiersze agitacyjne), ale rozczarowany tą formułą poezji i statusem oficjalnego poety zwrócił się w stronę urody ziemi ojczystej, lęków egzystencjalnych i odwiecznych, usankcjonowanych tradycją wartości. Krytyka dostrzegała nawet „dwóch” Broniewskich: rewolucjonistę, odrzucającego lęki prywatności, i intymnego liryka.
Skomplikowana biografia Broniewskiego (od legionisty do piewcy Stalina, a zarazem autora wierszy antystalinowskich), poety indywidualisty, który swój talent wiązał z ideałami socjalistycznymi, sprawiła, że jego twórczość można podzielić na kilka okresów.
Pierwszy, obejmujący czasy międzywojnia, to okres poszukiwania formuły poezji proletariackiej, o rewolucyjnej wymowie, skierowanej przeciw społecznemu wyzyskowi. Broniewski stał się wówczas niekwestionowanym przywódcą poetów opowiadających się po stronie społecznego postępu, dostrzegających nie rozwiązane sprzeczności.
Okres drugi to czas wojny, kiedy dominuje twórczość o jednoznacznie patriotycznej wymowie, zapoczątkowana wierszem – wezwaniem "Bagnet na broń", opublikowanym na kilka miesięcy przed wybuchem wojny. Poeta rezygnuje wówczas z walki o społeczną sprawiedliwość w obliczu zagrożenia narodowego bytu. W tym samym okresie powstaje kilka przez lata przemilczanych wierszy Broniewskiego skierowanych przeciw stalinizmowi, m. in. "Rozmowa z historią".
Nieznane szerzej „niecenzuralne” wiersze Broniewskiego ukazały się w książeczce Feliksy Lichodziejewskiej "Broniewski bez cenzury". Po powrocie do kraju poeta podejmuje próbę włączenia się w nurt przemian, nawiązując do swej twórczości międzywojennej, przyjmując pozycję poety sławiącego ustrojową transformację. Najbardziej skrajnym wyrazem tej postawy akceptacji jest "Słowo o Stalinie".
Ostatni okres twórczości, pełen wahań i rozczarowań, z nieobcymi wówczas akcentami nawiązującymi do nieuchronności przemijania i znikomości jednostki (tragedia osobista, śmierć ukochanej córki, miała niemały wpływ na tę zmianę optyki) przynosi udaną syntezę poetyckich doświadczeń, rozterek i ideowych fascynacji. Broniewski uzyskuje jedność przeżycia zbiorowego i indywidualnego. Poeta jak romantyczny demiurg wyzywa na pojedynek cały świat, wyrażając zarazem cierpienia, radości, tęsknoty zwykłych ludzi. Syntezą słowa publicznego i tonu osobistego jest poemat "Mazowsze", w którym wiele apostrof skierowanych zostało do ziemi rodzinnej, mowy, historii i najbardziej intymnych wzruszeń.
Poezja Broniewskiego wyrastając z tradycji romantycznej (bezpośrednie nawiązania do Mickiewicza, Słowackiego, Norwida i in.), zyskała szeroki rezonans. Poeta jednak odwoływał się nie tylko do znanych wzorów poetyckich, do pieśni ludowej, ale także do skojarzeń potocznych, żywej mowy, nawet sloganów. Mimo prostoty używanych środków Broniewski osiągnął oryginalne rezultaty poetyckie, dzięki ekonomii słowa, nie eliminującej jednak zmysłowej obrazowości tej poezji. Tak jest np. w wierszu "Ulica Miła", w którym poeta operując prostym kontrastem nazwy i życia mieszkańców ulicy, stworzył jeden z najbardziej przenikliwych obrazów nędzy międzywojnia.
Język poetycki Broniewskiego zmierzał nie tylko w stronę zwięzłości. W poematach "Wisła i Mazowsze" brzmią także echa form staropolskich, romantycznych i żywej mowy codziennej. Poematy te są również świadectwem głębokich związków Broniewskiego z mazowieckim pejzażem, dla których poeta umiał znaleźć swój własny liryczny wyraz.
Opracowano na podstawie Leksykonu Lektur szkolnych